OBOWIĄZEK ALIMENTACYJNY

1. Treść obowiązku alimentacyjnego

Obowiązek alimentacyjny jest to według art. 128 KRO „obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania” osobie, która nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie lub znajduje się w niedostatku. Pojęcia te obejmują wszystko to co jest potrzebne do zaspokojenia usprawiedliwionych potrzeb uprawnionych. W szczególności chodzi tu o jedzenie, ubranie, ogrzewanie, oświetlenie, lekarstwa, opiekę medyczną czy dach nad głową, ale również zaspokajanie potrzeb duchowych, kulturalnych, naukowych, rozwijania zainteresowań co ma szczególną wagę jeśli chodzi o małoletnie dziecko.

Obowiązek alimentacyjny ma charakter ściśle osobisty tzn.:

-Osoba która ma prawo do świadczeń alimentacyjnych nie może przenieść tego prawa na osoby trzecie ani też prawa tego zrzec się.

-Węzeł alimentacyjny może wiązać tylko i wyłącznie osoby wskazane w ustawie i na podstawie przepisów ustawy.

-Obowiązek alimentacyjny nie przechodzi na spadkobierców zobowiązanego.

Obowiązek alimentacyjny istnieje pomiędzy:

1. Byłymi małżonkami
2. Przysposabiającym, a przysposobionym
3. Krewnymi w linii prostej i rodzeństwem
4. Dzieckiem, a małżonkiem jego matki lub ojca

Kolejność

Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem. Jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych – obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym.

Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

2. Alimenty między rozwiedzionymi małżonkami :

Świadczenia alimentacyjne między rozwiedzionymi małżonkami stanowią kontynuację powstałego przez zawarcie małżeństwa obowiązku wzajemnej pomocy w zakresie utrzymania i trwają mimo rozwodu, aczkolwiek w postaci zmodyfikowanej. Wyróżniamy dwie sytuacje:

1. Małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku -może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego. Przez usprawiedliwione potrzeby uprawnionego rozumieć należy potrzeby, których zaspokojenie zapewni mu – odpowiedni do jego wieku i uzdolnień – prawidłowy rozwój fizyczny i duchowy. Możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego określają zarobki i dochody, jakie uzyskiwałby przy pełnym wykorzystaniu swych sił fizycznych i zdolności umysłowych, nie zaś rzeczywiste zarobki i dochody. Dzieci mają prawo do równej z rodzicami stopy życiowej niezależnie od tego, czy żyją z nimi wspólnie, czy też oddzielnie.
2. Jeżeli jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, sąd na żądanie małżonka niewinnego może orzec, że małżonek wyłącznie winny obowiązany jest przyczyniać się w odpowiednim zakresie do zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb małżonka niewinnego, chociażby ten nie znajdował się w niedostatku.

Obowiązek dostarczania środków utrzymania małżonkowi rozwiedzionemu wygasa w razie:

- zawarcia przez tego małżonka nowego małżeństwa

- przy małżonku, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia, obowiązek ten wygasa także z upływem 5 lat od orzeczenia rozwodu, chyba że ze względu na wyjątkowe okoliczności sąd, na żądanie uprawnionego, przedłuży wymieniony termin pięcioletni.

Ważne jest, że obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu małżeństwa wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka (art. 130 KRO).

3. Obowiązek alimentacyjny na dziecko

A) Rodzice i dzieci

Zgodnie z art. 133 KRO: „Rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania.”

Zgodnie z orzecznictwem NSA w Łodzi (wyr. z 16.10.2003 r., I SA/Łd 788/02) wiek dziecka nie przesądza o istnieniu bądź nieistnieniu obowiązku alimentacyjnego, lecz możliwości dziecka do samodzielnego utrzymania się, dochody z jego majątku, a także niedostatek. Brak samodzielności dziecka odnosi się zarówno do małoletniego, pozostającego pod władzą rodzicielską, jak i do dziecka pełnoletniego, które nie z własnej winy nie potrafi jeszcze utrzymać się bez pomocy rodziców ze względu na swoją sytuację życiową, w szczególności chorobę, brak wykształcenia czy zawodu, albo niemożność znalezienia pracy.

Poza powyższym wypadkiem uprawniony do świadczeń alimentacyjnych jest tylko ten, kto znajduje się w niedostatku.

Rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się.

B) Matka i ojciec dziecka

Kobieta może domagać się od mężczyzny nie będącego jej mężem, a który jest ojcem dziecka pokrycia wydatków związanych z ciążą i porodem np. leków, wizyt i badań lekarskich, oraz określić udział ojca w kosztach utrzymania siebie przez 3 miesiące po porodzeniu dziecka np. wydatki za mieszkanie, jedzenie i ubranie.

C) Alimenty między dzieckiem, a małżonkiem rodzica

W szczególnych sytuacjach, powołując się na zasady współżycia społecznego można obciążyć obowiązkiem alimentacyjnym macochę lub ojczyma, na rzecz dziecka małżonka. Ponadto macocha lub ojczym, dziecka może żądać od dziecka świadczeń alimentacyjnych, jeżeli przyczyniał się do wychowania i utrzymania dziecka, a żądanie jego odpowiada zasadom współżycia społecznego.

4. Obowiązek alimentacyjny między przysposabiającym, a przysposobionym

A) Przysposobienie pełne i całkowite

Zobowiązanie przysposabiającego i przysposobionego przez przysposobieniu całkowitym i pełnym jest takie samo jak obowiązek alimentacyjny miedzy rodzicami i dziećmi.

B) Przysposobienie niepełne

Przy przysposobieniu niepełnym zachodzi zmiana kolejności osób zobowiązanych do alimentów, a mianowicie:

- przysposabiający jest zobowiązany przed wstępnymi i rodzeństwem, ale nie przed zstępnymi

-Przysposobiony jest zobowiązany wobec swoich wstępnych w ostatniej kolejności

Należy zwrócić uwagę, że przysposobienie przez jednego małżonka dziecka drugiego małżonka nie ma wpływu na obowiązek alimentacyjny między tym dzieckiem, a jego drugim rodzicem i krewnymi.

5. Zakres świadczenia alimentacyjnego

Wysokość świadczeń alimentacyjnych zależy od:

- usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz

- zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego.

Należy zwrócić uwagę, że względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie albo wobec osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego. W takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego.

Jak obliczyć wysokość alimentów na dziecko?

Często rodzic występujący z pozwem o ustanowienie alimentów sam nie zdaje sobie spraw ile wydaje na dziecko, dlatego wartko sporządzić listę wydatków. Jak się za to zabrać? Dzielimy wydatki na STAŁE np. przedszkole, opłaty za studia, jedzenie, aparat na zęby, nauka języka, basen, opiekunka, leki jeżeli są przyjmowane stale, zabawki edukacyjne, oraz OKRESOWE np. ubranka zimowe, letnie itd., leki, książki, wyjazd na wakacje.. Następnie sumujemy koszty i otrzymujemy kwotę, która na pewno zaskoczy samego rodzica, ale przede wszystkim pomoże w ustaleniu wysokości alimentów sędziemu.

6. Uchylenie się od wykonania obowiązku alimentacyjnego

Na podstawie Art. 144¹ zobowiązany do wykonywania obowiązku alimentacyjnego może uchylić się od jego wykonania względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Nie dotyczy to obowiązku rodziców względem ich małoletniego dziecka.

W stosunku do rodzeństwa zobowiązany może uchylić się od świadczeń alimentacyjnych, jeżeli są one połączone z nadmiernym uszczerbkiem dla niego lub dla jego najbliższej rodziny.

7. Jak wyegzekwować alimenty od cudzoziemca lub emigranta przebywającego za granicą?

Wyjazd osoby zobowiązanej do płacenia za granicę nie oznacza wcale, że skutecznie uniknie on uregulowania należności. Przede wszystkim, należy uzyskać w Polsce prawomocny wyrok zasądzający alimenty. Tylko na tej podstawie można rozpocząć procedurę, która doprowadzi nawet do odzyskania zaległych świadczeń. W sądzie okręgowym pobieramy wniosek, który po uzupełnieniu należy złożyć w wydziale cywilnym sądu okręgowego właściwym dla miejsca przebywania osoby uprawnionej do pobierania alimentów, aby w jej imieniu przekazał do zagranicznego sądu właściwego dla miejsca pobytu dłużnika dokumenty potrzebne do wyegzekwowania zasądzonych w Polsce alimentów.

Na terenie Unii Europejskiej obowiązuje Rozporządzenie nr 44/2001 umożliwia egzekwowanie alimentów bezpośrednio w kraju, w którym przebywa dłużnik. Taką procedurę można jednak stosować tylko w krajach Unii Europejskiej (oprócz Danii), a w dodatku tylko wtedy, gdy wyrok alimentacyjny został orzeczony po 1.03.2002 r.

W tym przypadku należy również znać dokładny adres zamieszkania lub zatrudnienia osoby zobowiązanej do płacenia alimentów. Wniosek o egzekucję, który zawiera ten adres, powinien zostać wypełniony w języku kraju, w którym mieszka dłużnik. Składa się go do organu, który w tym kraju prowadzi egzekucję należności.

8. Przedawnienie roszczenia o świadczenie alimentacyjne

Roszczenia o świadczenia alimentacyjne przedawniają się z upływem lat trzech.

Niezaspokojone potrzeby uprawnionego z czasu przed wniesieniem powództwa o alimenty sąd uwzględnia zasądzając odpowiednią sumę pieniężną. W uzasadnionych wypadkach sąd może rozłożyć zasądzone świadczenie na raty.